子曰:唯上知與下愚不移。Chương này nói gì
一孔之见:一孔之见:下愚不移,不是不能变,是不肯变;不信,或者信了也不做。今例:老周体检连着五年脂肪肝,第一年说医生吓人,第五年说改不动了。常有人问“最聪明和最笨的两种人,真的怎么也移不动吗”,上面是一孔录的回答。
白Tiếng Trung hiện đại
孔子说,只有最高明的人和最愚昧的人不会改变。
Bản dịch ra tiếng Trung hiện đại theo cách đọc của Nhất Khổng Lục.
看Xem chương này
Chương này nối với
- Tranh luận về cách đọc
- Yikonglu đọc theo “A”. Xem lời bàn của Yikonglu
Đọc kỹ và đối chiếu
Dành cho ai muốn đọc sâu hoặc kiểm tra công việc của chúng tôi: chữ then chốt trong chú giải, ý kiến các nhà chú giải, dị văn, lời chú giải nguyên văn kèm trang gốc, âm đọc và đính chính. Bấm vào tiêu đề để mở. Phần giải thích đã được dịch; lời chú giải trích dẫn giữ nguyên văn tiếng Trung.
常Cách hiểu thông thường
最聪明和最笨的两种人,真的怎么也移不动吗?
注Chữ then chốt trong chú giải
“此承上章而言。人之气质相近之中,又有美恶一定,而非习之所能移者”。
说Các nhà chú giải khác nói gì
程子“所谓下愚有二焉:自暴自弃也。人苟以善自治,则无不可移,虽昏愚之至,皆可渐磨而进也。惟自暴者拒之以不信,自弃者绝之以不为,虽圣人与居,不能化而入也,仲尼之所谓下愚也”;《集解》引孔安国“上知不可使为恶,下愚不可使强贤”。朱注末录或说“此与上章当合为一,子曰二字,盖衍文耳”;皇侃《义疏》正合为一章。
家Các bản chú giải khác
Văn bản gốc của chúng tôi là Luận Ngữ tập chú của Chu Hy (ở trên). Dưới đây đặt các bản chú giải khác cạnh nhau: chú giải cổ thì lấy dòng đầu của phần sớ, kèm liên kết tới bản chụp khắc gỗ; bản hiện đại thì trích một đoạn dịch ngắn để so sánh. Phần “So với Chu Hy” do Nhất Khổng Lục viết, không phải trích dẫn.
皇侃《论语义疏》Đời Lương · bản khắc gỗ Nhật Bản năm 1750 · quyển 九
“云子曰云云者,性者,人所稟以生也。”……
So với Chu Hy
| Chú giải | Điểm | Quan hệ | Độ chắc | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| 杨伯峻《论语译注》 | 上智下愚 | nghĩa chữ | khá chắc | 杨直译并对生知实存怀疑,朱以气质并引自暴自弃不移解释;经验评价与理学说明有别。 |
| 钱穆《论语新解》 | giống | khá chắc | 同承前性习章论上知下愚不移;钱重上知不为恶、下愚自暴不善,朱兼论气质美恶一定及自暴自弃不能入的条件。 |
Nhất Khổng Lục (Yikonglu), Luận Ngữ Dương Hóa (thiên 17) 17.3 “唯上知与下愚不移”, https://yikonglu.com/vi/lunyu/yang-huo/3.html, bản ngày 2026-11-16.Kiểm lần cuối: 2026-11-16. Các thay đổi được ghi ởtrang đính chính.
Thấy lỗi trong chương này? Gửi thư cho chúng tôi; kiểm xong sẽ ghi lên trang đính chính dưới tên bạn: 
