一孔录道家的道与儒家的道，字同义不同，这里并列着看。
Setiap topik dibagi per kitab dan mencantumkan bab-bab yang teks aslinya menyebutnya: bab yang sudah dibahas disertai tafsir kami; yang belum hanya menampilkan teks asli.
Lunyu (Analek)59 bab
“朝闻道，夕死可矣”“志于道”。“道”作“说”“引导”讲的章已剔。
- 1.2Bakti dan hormat sebagai akar ren
有子曰：其为人也孝弟，而好犯上者，鲜矣；不好犯上，而好作乱者，未之有也。君子务本，本立而道生。孝弟也者，其为仁之本与！
Bakti dan hormat adalah titik awal menjalankan ren. Hari ini: ramah kepada orang asing di internet, tetapi tidak sabar kepada orang tua di rumah — itu memulai dari ujung yang jauh.
- 1.5Memerintah negeri seribu kereta
子曰：道千乘之国：敬事而信，节用而爱人，使民以时。
Cheng Yi: “此言至浅……若推其极，尧舜之治亦不过此” — kata-katanya sederhana, tetapi bila didorong sampai ujung, pemerintahan Yao dan Shun pun tidak lebih dari ini. Hari ini: pemilik toko kecil yang menepati janji, tidak boros, dan tidak menyuruh karyawan mengurus keperluan pribadinya di musim sibuk.
- 1.11Selagi ayah hidup, lihat cita-citanya
子曰：父在，观其志；父没，观其行；三年无改于父之道，可谓孝矣。
Yang salah, ubah sekarang; yang bisa ditunda, tundalah — itu waktu bagi apa yang tak tega dilepaskan. Hari ini: pabrik kecil peninggalan ayah.
- 1.12Dalam menjalankan ritus, harmoni yang utama
有子曰：礼之用，和为贵。先王之道，斯为美，小大由之。有所不行，知和而和，不以礼节之，亦不可行也。
Harmoni saja, tanpa ritus yang mengaturnya, juga tidak jalan. Hari ini: tim yang semua anggotanya cuma bilang “sudah bagus”.
- 1.14Junzi tidak mencari kenyang
子曰：君子食无求饱，居无求安，敏于事而慎于言，就有道而正焉，可谓好学也已。
Bukan sengaja lapar; hanya terlalu sibuk untuk memikirkannya.
- 2.3Menuntun dengan peraturan
子曰：道之以政，齐之以刑，民免而无耻；道之以德，齐之以礼，有耻且格。
Hukuman dan peraturan menjauhkan orang dari kejahatan; kebajikan dan ritus menggerakkan mereka ke arah baik. Hari ini: kamera rusak, sampah pun kembali.
- 3.16Dalam memanah, menembus kulit bukan intinya
子曰：射不主皮，为力不同科，古之道也。
Yang dilombakan adalah yang bisa dilatih, bukan yang dibawa sejak lahir.
- 3.24Penjaga perbatasan Yi minta bertemu
仪封人请见，曰：君子之至于斯也，吾未尝不得见也。从者见之。出曰：二三子何患于丧乎？天下之无道也久矣，天将以夫子为木铎。
Seorang pejabat kecil melihat bobot Konfusius sekali pandang. Hari ini: guru tua yang dipindahkan dari mimbar membuka kelas gratis di lingkungannya, dan yang datang lebih banyak daripada murid di kelasnya dulu.
- 4.5Kekayaan dan kedudukan, yang diinginkan orang
子曰：富与贵，是人之所欲也；不以其道得之，不处也。贫与贱，是人之所恶也；不以其道得之，不去也。君子去仁，恶乎成名？君子无终食之间违仁，造次必于是，颠沛必于是。
Kekayaan yang tak semestinya datang jangan diambil, kemiskinan yang tak semestinya menimpa jangan dihindari lewat jalan bengkok; pilihan besar dan latihan kecil sehari-hari saling menguatkan. Hari ini: bus mengerem mendadak, dan tangan pertama si pemuda meraih untuk menahan nenek di sebelahnya.
- 4.8Mendengar Jalan di pagi hari, mati di senja pun rela
子曰：朝闻道，夕死可矣。
Yang sulit bukan mendengar, tetapi setelah mendengar tetap sungguh percaya. Hidup dan mati perkara besar; tanpa sesuatu yang sungguh diperoleh dalam hati, tak ada yang sanggup berkata “senja mati pun tak mengapa”. Hari ini: seorang kakek di ranjang rumah sakit akhirnya memahami hal yang seumur hidup tak ia pahami, menggenggam tangan putrinya dan berkata, “Sekarang aku tenang.”
- 4.9Pelajar bertekad pada Jalan tapi malu berbaju buruk
子曰：士志于道，而耻恶衣恶食者，未足与议也。
Mulut bilang bertekad pada Jalan, tetapi hati diperintah hal di luar diri; masalahnya bukan berpakaian buruk, melainkan menganggapnya memalukan. Hari ini: orang yang bilang akan fokus belajar untuk ujian lebih dulu menghabiskan tiga hari memilih alat tulis termahal.
- 4.15Jalanku dirangkai oleh satu
子曰：参乎！吾道一以贯之。曾子曰：唯。子出，门人问曰：何谓也？曾子曰：夫子之道，忠恕而已矣。
“Kesetiaan dan tenggang rasa” tidak menuntaskan Jalan, melainkan memberi pegangan bagi yang belajar; “dirangkai oleh satu” hanya diucapkan kepada orang yang sudah siap memahaminya. Hari ini: tukang senior hanya berpesan satu hal kepada pemula: kerjakan tahapmu sampai tuntas, lalu pikirkan orang yang menerima berikutnya.
- 4.20Tiga tahun tak mengubah jalan ayahnya
子曰：三年无改于父之道，可谓孝矣。
Separuh kalimat ini harus dibaca bersama separuh sebelumnya; “tiga tahun tak mengubah” tak bisa diambil sendiri sebagai hukum besi. Hari ini: waktu muda kita hanya ingat separuh kata orang tua, baru teringat separuh lainnya setelah mengurus rumah tangga sendiri.
- 5.1Gongye Chang layak diberi istri
子谓公冶长：可妻也。虽在缧绁之中，非其罪也。以其子妻之。子谓南容：邦有道不废，邦无道免于刑戮。以其兄之子妻之。
Yang penting bukan Konfusius toleran, tetapi satu penilaian “apakah kesalahan itu miliknya”: penjara yang ditimpakan dari luar bukan kehormatan atau aibnya. Bagian Nan Rong mengatakan bahwa berhati-hati dalam kata dan tindakan tetap tegak di masa damai maupun kacau. Hari ini: orang yang pernah dihukum secara keliru lalu dipulihkan; ada yang menghindarinya, ada yang tetap menyerahkan urusan penting kepadanya.
- 5.6Bila Jalan tak berjalan, aku naik rakit ke laut
子曰：道不行，乘桴浮于海。从我者，其由与？子路闻之喜。子曰：由也好勇过我，无所取材。
Ke laut itu sebuah desahan, sebuah kiasan; Zilu menganggapnya sungguhan, berani berlebih tetapi tak bisa menimbang patut tidaknya. Hari ini: di grup ada yang asal bilang mau berhenti kerja dan keliling dunia, dan ada yang malam itu juga sudah mengemas ransel.
- 5.12Wenzhang Sang Guru dapat didengar
子贡曰：夫子之文章，可得而闻也；夫子之言性与天道，不可得而闻也。
Wenzhang bukan karangan tertulis, melainkan kebajikan yang tampak dalam laku dan tutur; Konfusius jarang berbicara tentang kodrat dan Jalan Langit, bukan tak pernah; sekolahnya mengajar berurutan, dan baru saat ini Zigong pertama kali mendengarnya. Kalimat ini kekaguman, bukan keluhan. Hari ini: murid dapur memotong sayur tiga tahun, baru hari ini koki kepala membicarakan api dengannya.
- 5.15Zichan memiliki empat jalan junzi
子谓子产：有君子之道四焉：其行己也恭，其事上也敬，其养民也惠，其使民也义。
Memuji satu per satu justru menunjukkan masih ada yang belum tercapai; keempatnya punya sasarannya masing-masing; menilai orang dari satu kalimat atau satu peristiwa itu keliru. Hari ini: jangan menilai toko kecil yang sudah buka tiga puluh tahun dari satu ulasan buruk.
- 5.20Mengapa “kebodohan” ini lebih sulit dipelajari daripada kecerdikan?
子曰：寗武子邦有道则知，邦无道则愚。其知可及也，其愚不可及也。
“Bodoh” berarti mau mengerjakan yang dihindari semua orang pintar, sambil tetap menjaga diri dan menolong rajanya; catatan Cheng tentang Bi Gan menunjukkan ini bukan sekadar pura-pura bodoh. Hari ini: tahun perusahaan dilanda masalah semua orang pergi, ia tetap tinggal membereskan pembukuan yang kacau.
- 6.10Ia bilang tenaganya kurang, mengapa Konfusius tak percaya?
冉求曰：非不说子之道，力不足也。子曰：力不足者，中道而废。今女画。
Orang yang sungguh kekurangan tenaga roboh di tengah jalan; Ran Qiu sudah menggaris di tanah sebelum berangkat. Bukan tak bisa, melainkan tak mau.
- 6.15Semua keluar lewat pintu, mengapa tidak lewat jalan yang benar?
子曰：谁能出不由户？何莫由斯道也？
Semua tahu keluar lewat pintu, tidak memanjat tembok; jalan yang benar dalam hidup ada di depan mata, tetapi tak ditempuh. Bukan Jalan yang jauh dari manusia, manusialah yang menjauh sendiri.
- 6.22齐一变belum dibahas
子曰：齐一变，至于鲁；鲁一变，至于道。
- 7.6志于道belum dibahas
子曰：志于道，据于德，依于仁，游于艺。
- 8.4曾子有疾孟敬子问之belum dibahas
曾子有疾，孟敬子问之。曾子言曰：鸟之将死，其鸣也哀；人之将死，其言也善。君子所贵乎道者三：动容貌，斯远暴慢矣；正颜色，斯近信矣；出辞气，斯远鄙倍矣。笾豆之事，则有司存。
- 8.7士不可以不弘毅belum dibahas
曾子曰：士不可以不弘毅，任重而道远。仁以为己任，不亦重乎？死而后已，不亦远乎？
- 8.13笃信好学belum dibahas
子曰：笃信好学，守死善道。危邦不入，乱邦不居。天下有道则见，无道则隐。邦有道，贫且贱焉，耻也；邦无道，富且贵焉，耻也。
- 9.11子疾病belum dibahas
子疾病，子路使门人为臣。病间，曰：久矣哉！由之行诈也，无臣而为有臣。吾谁欺？欺天乎？且予与其死于臣之手也，无宁死于二三子之手乎？且予纵不得大葬，予死于道路乎？
- 9.26衣敝缊袍belum dibahas
子曰：衣敝缊袍，与衣狐貉者立，而不耻者，其由也与？不忮不求，何用不臧？子路终身诵之。子曰：是道也，何足以臧？
- 9.29可与共学belum dibahas
子曰：可与共学，未可与适道；可与适道，未可与立；可与立，未可与权。
- 11.19子张问善人之道belum dibahas
子张问善人之道。子曰：不践迹，亦不入于室。
- 11.23季子然问belum dibahas
季子然问：仲由、冉求可谓大臣与？子曰：吾以子为异之问，曾由与求之问。所谓大臣者：以道事君，不可则止。今由与求也，可谓具臣矣。曰：然则从之者与？子曰：弑父与君，亦不从也。
- 12.19如杀无道belum dibahas
季康子问政于孔子曰：如杀无道，以就有道，何如？孔子对曰：子为政，焉用杀？子欲善，而民善矣。君子之德风，小人之德草。草上之风，必偃。
- 12.23子贡问友belum dibahas
子贡问友。子曰：忠告而善道之，不可则止，毋自辱焉。
- 13.25君子易事而难说也belum dibahas
子曰：君子易事而难说也：说之不以道，不说也；及其使人也，器之。小人难事而易说也：说之虽不以道，说也；及其使人也，求备焉。
- 14.1宪问耻belum dibahas
宪问耻。子曰：邦有道，谷；邦无道，谷，耻也。
- 14.4邦有道belum dibahas
子曰：邦有道，危言危行；邦无道，危行言孙。
- 14.20子言卫灵公之无道也belum dibahas
子言卫灵公之无道也，康子曰：夫如是，奚而不丧？孔子曰：仲叔圉治宾客，祝𬶍治宗庙，王孙贾治军旅。夫如是，奚其丧？
- 14.30君子道者三belum dibahas
子曰：君子道者三，我无能焉：仁者不忧，知者不惑，勇者不惧。子贡曰：夫子自道也。
- 14.38公伯寮愬子路于季孙belum dibahas
公伯寮愬子路于季孙。子服景伯以告，曰：夫子固有惑志于公伯寮，吾力犹能肆诸市朝。子曰：道之将行也与？命也。道之将废也与？命也。公伯寮其如命何！
- 15.6直哉史鱼belum dibahas
子曰：直哉史鱼！邦有道，如矢；邦无道，如矢。君子哉蘧伯玉！邦有道，则仕；邦无道，则可卷而怀之。
- 15.24吾之于人也belum dibahas
子曰：吾之于人也，谁毁谁誉？如有所誉者，其有所试矣。斯民也，三代之所以直道而行也。
- 15.28人能弘道belum dibahas
子曰：人能弘道，非道弘人。
- 15.31君子谋道不谋食belum dibahas
子曰：君子谋道不谋食。耕也，馁在其中矣；学也，禄在其中矣。君子忧道不忧贫。
- 15.39道不同belum dibahas
子曰：道不同，不相为谋。
- 15.41师冕见belum dibahas
师冕见，及阶，子曰：阶也。及席，子曰：席也。皆坐，子告之曰：某在斯，某在斯。师冕出。子张问曰：与师言之道与？子曰：然。固相师之道也。
- 16.2天下有道belum dibahas
孔子曰：天下有道，则礼乐征伐自天子出；天下无道，则礼乐征伐自诸侯出。自诸侯出，盖十世希不失矣；自大夫出，五世希不失矣；陪臣执国命，三世希不失矣。天下有道，则政不在大夫。天下有道，则庶人不议。
- 16.5益者三乐belum dibahas
孔子曰：益者三乐，损者三乐。乐节礼乐，乐道人之善，乐多贤友，益矣。乐骄乐，乐佚游，乐宴乐，损矣。
- 16.11见善如不及belum dibahas
孔子曰：见善如不及，见不善如探汤。吾见其人矣，吾闻其语矣。隐居以求其志，行义以达其道。吾闻其语矣，未见其人也。
- 17.4子之武城belum dibahas
子之武城，闻弦歌之声。夫子莞尔而笑，曰：割鸡焉用牛刀？子游对曰：昔者偃也闻诸夫子曰：君子学道则爱人，小人学道则易使也。子曰：二三子！偃之言是也。前言戏之耳。
- 17.14道听而涂说belum dibahas
子曰：道听而涂说，德之弃也。
- 18.2柳下惠为士师belum dibahas
柳下惠为士师，三黜。人曰：子未可以去乎？曰：直道而事人，焉往而不三黜？枉道而事人，何必去父母之邦？
- 18.6长沮、桀溺耦而耕belum dibahas
长沮、桀溺耦而耕，孔子过之，使子路问津焉。长沮曰：夫执舆者为谁？子路曰：为孔丘。曰：是鲁孔丘与？曰：是也。曰：是知津矣。问于桀溺，桀溺曰：子为谁？曰：为仲由。曰：是鲁孔丘之徒与？对曰：然。曰：滔滔者天下皆是也，而谁以易之？且而与其从辟人之士也，岂若从辟世之士哉？耰而不辍。子路行以告。夫子怃然曰：鸟兽不可与同群，吾非斯人之徒与而谁与？天下有道，丘不与易也。
- 18.7子路从而后belum dibahas
子路从而后，遇丈人，以杖荷蓧。子路问曰：子见夫子乎？丈人曰：四体不勤，五谷不分。孰为夫子？植其杖而芸。子路拱而立。止子路宿，杀鸡为黍而食之，见其二子焉。明日，子路行以告。子曰：隐者也。使子路反见之。至则行矣。子路曰：不仕无义。长幼之节，不可废也；君臣之义，如之何其废之？欲洁其身，而乱大伦。君子之仕也，行其义也。道之不行，已知之矣。
- 19.2执德不弘belum dibahas
子张曰：执德不弘，信道不笃，焉能为有？焉能为亡？
- 19.4虽小道belum dibahas
子夏曰：虽小道，必有可观者焉；致远恐泥，是以君子不为也。
- 19.7百工居肆以成其事belum dibahas
子夏曰：百工居肆以成其事，君子学以致其道。
- 19.12子夏之门人小子belum dibahas
子游曰：子夏之门人小子，当洒扫、应对、进退，则可矣。抑末也，本之则无。如之何？子夏闻之曰：噫！言游过矣！君子之道，孰先传焉？孰后倦焉？譬诸草木，区以别矣。君子之道，焉可诬也？有始有卒者，其惟圣人乎！
- 19.19孟氏使阳肤为士师belum dibahas
孟氏使阳肤为士师，问于曾子。曾子曰：上失其道，民散久矣。如得其情，则哀矜而勿喜。
- 19.22仲尼焉学belum dibahas
卫公孙朝问于子贡曰：仲尼焉学？子贡曰：文武之道，未坠于地，在人。贤者识其大者，不贤者识其小者，莫不有文武之道焉。夫子焉不学？而亦何常师之有？
- 19.25子为恭也belum dibahas
陈子禽谓子贡曰：子为恭也，仲尼岂贤于子乎？子贡曰：君子一言以为知，一言以为不知，言不可不慎也。夫子之不可及也，犹天之不可阶而升也。夫子之得邦家者，所谓立之斯立，道之斯行，绥之斯来，动之斯和。其生也荣，其死也哀，如之何其可及也。
