一孔录“君子”本指有位的人，孔子多用来说有德的人。
Mỗi chủ đề chia theo sách, liệt kê các chương mà nguyên văn có nhắc tới: chương đã giảng có kèm cách đọc của chúng tôi, chương chưa giảng chỉ có nguyên văn.
Luận Ngữ86 chương
常和“小人”对着讲。朱熹注“君子，成德之名”。
- 1.1Học mà thường ôn tập
子曰：学而时习之，不亦说乎？有朋自远方来，不亦乐乎？人不知而不愠，不亦君子乎？
Điều đã học thì thường xuyên đem ra tập, đem ra làm. Ngày nay: xem video hướng dẫn mười lần là đang xem con chim khác bay.
- 1.2Hiếu đễ là gốc của nhân
有子曰：其为人也孝弟，而好犯上者，鲜矣；不好犯上，而好作乱者，未之有也。君子务本，本立而道生。孝弟也者，其为仁之本与！
Hiếu đễ là chỗ bắt đầu thực hành nhân. Ngày nay: trên mạng thì tử tế với người lạ, về nhà lại không kiên nhẫn với cha mẹ — ấy là bắt đầu từ đầu xa.
- 1.8Quân tử không nghiêm thì không có uy
子曰：君子不重则不威，学则不固。主忠信。无友不如己者。过则勿惮改。
Chu Hy giảng theo đúng mặt chữ, không lái vòng. Ngày nay: người chịu nói thẳng lỗi của bạn, nói hai lần mà bạn không sửa, lần thứ ba sẽ thôi không nói.
- 1.14Quân tử ăn không cầu no
子曰：君子食无求饱，居无求安，敏于事而慎于言，就有道而正焉，可谓好学也已。
Không phải cố ý nhịn đói, mà là không màng tới.
- 2.12Quân tử không như đồ dùng
子曰：君子不器。
Đức trọn vẹn trước rồi mới dùng được khắp nơi, chứ không phải học trăm nghề. Ngày nay: cô kế toán mà ai có chuyện cũng muốn hỏi.
- 2.13Làm trước rồi nói
子贡问君子。子曰：先行其言，而后从之。
Vẫn nói, chỉ là nói sau.
- 2.14Chu mà không tỉ
子曰：君子周而不比，小人比而不周。
Món ăn trên bàn y hệt nhau, lý do mời khách khác nhau.
- 3.7Quân tử không tranh
子曰：君子无所争，必也射乎！揖让而升，下而饮。其争也君子。
Bia bắn không biết nói dối; tranh là tranh xem tay mình có vững không.
- 3.24Quan giữ ải đất Nghi xin gặp
仪封人请见，曰：君子之至于斯也，吾未尝不得见也。从者见之。出曰：二三子何患于丧乎？天下之无道也久矣，天将以夫子为木铎。
Một viên quan nhỏ, gặp một lần đã thấy được tầm vóc của Khổng Tử. Ngày nay: thầy giáo già bị điều khỏi bục giảng mở lớp miễn phí trong khu phố, người đến nghe còn đông hơn lớp cũ.
- 4.5Giàu sang là điều người ta muốn
子曰：富与贵，是人之所欲也；不以其道得之，不处也。贫与贱，是人之所恶也；不以其道得之，不去也。君子去仁，恶乎成名？君子无终食之间违仁，造次必于是，颠沛必于是。
Giàu sang không đáng đến thì không nhận, nghèo hèn không đáng chịu cũng không đi đường tắt để tránh; việc lớn và công phu nhỏ mỗi ngày bồi đắp cho nhau. Ngày nay: xe buýt phanh gấp, cái với tay đầu tiên của chàng trai là đỡ bà cụ bên cạnh.
- 4.10Không định trước nên hay không, chỉ theo nghĩa
子曰：君子之于天下也，无适也，无莫也，义之与比。
Không định sẵn, không khước từ sẵn, chỉ xét có hợp nghĩa hay không; “thế nào cũng được” mà không có nghĩa làm chủ thì là làm bừa. Ngày nay: trọng tài biên không định trước ai nên thắng, chỉ cúi xuống xem quả bóng này có chạm vạch hay không.
- 4.11Quân tử nghĩ đến đức, tiểu nhân nghĩ đến chốn yên
子曰：君子怀德，小人怀土；君子怀刑，小人怀惠。
“Nghĩ đến đất” không phải nhớ nhà, mà là lòng chỉ giữ chút yên ổn của riêng mình; khác biệt giữa quân tử và tiểu nhân chỉ nằm giữa công và tư. Ngày nay: hai người nhận cùng một lời mời làm việc ở nơi khác, một người hỏi trước sẽ học được gì, giúp được gì; người kia chỉ xem ở đâu thoải mái hơn.
- 4.16Quân tử hiểu nghĩa, tiểu nhân hiểu lợi
子曰：君子喻于义，小人喻于利。
Hai bên dùng cùng một kiểu “hiểu”, khác ở chỗ hiểu thấu điều gì. Ngày nay: người bán đồ cũ phát hiện vết xước chưa ghi, tự sửa “mới 90%” thành “mới 70%”.
- 4.24Quân tử muốn chậm lời mà nhanh việc
子曰：君子欲讷于言而敏于行。
Đầu dễ (nói) thì ghìm lại, đầu khó (làm) thì thúc nhanh; không phải không nói, mà là không nói buông tuồng.
- 5.2Khổng Tử nói về Tử Tiện: Quân tử thay người này
子谓子贱：君子哉若人！鲁无君子者，斯焉取斯？
Đức của một người là lấy từ những bậc hiền quanh mình, nên khen người ấy cũng phải khen những người đã vun đắp cho họ. Ngày nay: người mới nhận giải, câu đầu tiên trên sân khấu là chỉ về người thầy dưới khán phòng.
- 5.15Tử Sản có bốn đạo của quân tử
子谓子产：有君子之道四焉：其行己也恭，其事上也敬，其养民也惠，其使民也义。
Khen từng điều một lại cho thấy còn chỗ chưa tới; bốn điều mỗi điều có đối tượng riêng; lấy một câu, một việc để kết luận về người đều không đúng. Ngày nay: đừng lấy một đánh giá xấu để kết luận về một quán nhỏ đã mở ba mươi năm.
- 6.3Vì sao Khổng Tử cho người này ít thóc, người kia nhiều?
子华使于齐，冉子为其母请粟。子曰：与之釜。请益。曰：与之庾。冉子与之粟五秉。子曰：赤之适齐也，乘肥马，衣轻裘。吾闻之也，君子周急不继富。原思为之宰，与之粟九百，辞。子曰：毋！以与尔邻里乡党乎！
Cho nhiều hay ít không xét tình riêng, xét có nên hay không. Nhà Tử Hoa không túng thiếu, nên chỉ cho chút ít, không thêm giàu cho người giàu; bổng lộc của Nguyên Tư là phần chức vụ đáng được, từ chối lại không đúng, dư thì chia cho láng giềng. Một là “giúp người túng, không thêm giàu cho kẻ giàu”, một là “bổng lộc thường không nên từ”.
- 6.11Đều là nhà nho, khác nhau ở đâu?
子谓子夏曰：女为君子儒，无为小人儒。
Cùng đọc sách, học để thành tựu chính mình là nho quân tử; học để cho người xem, đổi lấy lợi lộc là nho tiểu nhân. Lợi không chỉ là tiền, danh tiếng cũng tính.
- 6.16Quá mộc hay quá chuốt, Khổng Tử chọn bên nào?
子曰：质胜文则野，文胜质则史。文质彬彬，然后君子。
Chất phác quá thì quê, trau chuốt quá thì rỗng, hai thứ cân xứng mới là quân tử. Nếu phải nghiêng, thà nghiêng về mộc: còn nền thì còn thêm văn được; mất nền rồi thì văn chẳng có chỗ đặt.
- 6.24仁者chưa giảng
宰我问曰：仁者，虽告之曰：井有仁焉。其从之也？子曰：何为其然也？君子可逝也，不可陷也；可欺也，不可罔也。
- 6.25君子博学于文chưa giảng
子曰：君子博学于文，约之以礼，亦可以弗畔矣夫！
- 7.25圣人chưa giảng
子曰：圣人，吾不得而见之矣；得见君子者，斯可矣。子曰：善人，吾不得而见之矣；得见有恒者，斯可矣。亡而为有，虚而为盈，约而为泰，难乎有恒矣。
- 7.30陈司败问chưa giảng
陈司败问：昭公知礼乎？孔子曰：知礼。孔子退，揖巫马期而进之，曰：吾闻君子不党，君子亦党乎？君取于吴为同姓，谓之吴孟子。君而知礼，孰不知礼？巫马期以告。子曰：丘也幸，苟有过，人必知之。
- 7.32文莫吾犹人也chưa giảng
子曰：文，莫吾犹人也。躬行君子，则吾未之有得。
- 7.36君子坦荡荡chưa giảng
子曰：君子坦荡荡，小人长戚戚。
- 8.2恭而无礼则劳chưa giảng
子曰：恭而无礼则劳，慎而无礼则葸，勇而无礼则乱，直而无礼则绞。君子笃于亲，则民兴于仁；故旧不遗，则民不偷。
- 8.4曾子有疾孟敬子问之chưa giảng
曾子有疾，孟敬子问之。曾子言曰：鸟之将死，其鸣也哀；人之将死，其言也善。君子所贵乎道者三：动容貌，斯远暴慢矣；正颜色，斯近信矣；出辞气，斯远鄙倍矣。笾豆之事，则有司存。
- 8.6可以托六尺之孤chưa giảng
曾子曰：可以托六尺之孤，可以寄百里之命，临大节而不可夺也。君子人与？君子人也。
- 9.6夫子圣者与chưa giảng
大宰问于子贡曰：夫子圣者与？何其多能也？子贡曰：固天纵之将圣，又多能也。子闻之，曰：大宰知我乎？吾少也贱，故多能鄙事。君子多乎哉？不多也。牢曰：子云，吾不试，故艺。
- 9.13子欲居九夷chưa giảng
子欲居九夷。或曰：陋，如之何！子曰：君子居之，何陋之有？
- 10.6君子不以绀緅饰chưa giảng
君子不以绀緅饰。红紫不以为亵服。当暑，袗𫄨绤，必表而出之。缁衣羔裘，素衣麑裘，黄衣狐裘。亵裘长。短右袂。必有寝衣，长一身有半。狐貉之厚以居。去丧，无所不佩。非帷裳，必杀之。羔裘玄冠不以吊。吉月，必朝服而朝。
- 11.1先进于礼乐chưa giảng
子曰：先进于礼乐，野人也；后进于礼乐，君子也。如用之，则吾从先进。
- 11.20论笃是与chưa giảng
子曰：论笃是与，君子者乎？色庄者乎？
- 11.25子路、曾皙、冉有、公西华侍坐chưa giảng
子路、曾皙、冉有、公西华侍坐。子曰：以吾一日长乎尔，毋吾以也。居则曰：不吾知也！如或知尔，则何以哉？子路率尔而对曰：千乘之国，摄乎大国之间，加之以师旅，因之以饥馑；由也为之，比及三年，可使有勇，且知方也。夫子哂之。求！尔何如？对曰：方六七十，如五六十，求也为之，比及三年，可使足民。如其礼乐，以俟君子。赤！尔何如？对曰：非曰能之，愿学焉。宗庙之事，如会同，端章甫，愿为小相焉。点！尔何如？鼓瑟希，铿尔，舍瑟而作。对曰：异乎三子者之撰。子曰：何伤乎？亦各言其志也。曰：莫春者，春服既成。冠者五六人，童子六七人，浴乎沂，风乎舞雩，咏而归。夫子喟然叹曰：吾与点也！三子者出，曾皙后。曾皙曰：夫三子者之言何如？子曰：亦各言其志也已矣。曰：夫子何哂由也？曰：为国以礼，其言不让，是故哂之。唯求则非邦也与？安见方六七十如五六十而非邦也者？唯赤则非邦也与？宗庙会同，非诸侯而何？赤也为之小，孰能为之大？
- 12.4司马牛问君子chưa giảng
司马牛问君子。子曰：君子不忧不惧。曰：不忧不惧，斯谓之君子已乎？子曰：内省不疚，夫何忧何惧？
- 12.5人皆有兄弟chưa giảng
司马牛忧曰：人皆有兄弟，我独亡。子夏曰：商闻之矣：死生有命，富贵在天。君子敬而无失，与人恭而有礼。四海之内，皆兄弟也。君子何患乎无兄弟也？
- 12.8君子质而已矣chưa giảng
棘子成曰：君子质而已矣，何以文为？子贡曰：惜乎！夫子之说，君子也。驷不及舌。文犹质也，质犹文也。虎豹之鞟犹犬羊之鞟。
- 12.16君子成人之美chưa giảng
子曰：君子成人之美，不成人之恶。小人反是。
- 12.19如杀无道chưa giảng
季康子问政于孔子曰：如杀无道，以就有道，何如？孔子对曰：子为政，焉用杀？子欲善，而民善矣。君子之德风，小人之德草。草上之风，必偃。
- 12.24君子以文会友chưa giảng
曾子曰：君子以文会友，以友辅仁。
- 13.3卫君待子而为政chưa giảng
子路曰：卫君待子而为政，子将奚先？子曰：必也，正名乎？子路曰：有是哉，子之迂也。奚其正？子曰：野哉由也！君子于其所不知，盖阙如也。名不正，则言不顺；言不顺，则事不成；事不成，则礼乐不兴；礼乐不兴，则刑罚不中；刑罚不中，则民无所措手足。故君子名之必可言也，言之必可行也。君子于其言，无所苟而已矣。
- 13.23君子和而不同chưa giảng
子曰：君子和而不同，小人同而不和。
- 13.25君子易事而难说也chưa giảng
子曰：君子易事而难说也：说之不以道，不说也；及其使人也，器之。小人难事而易说也：说之虽不以道，说也；及其使人也，求备焉。
- 13.26君子泰而不骄chưa giảng
子曰：君子泰而不骄，小人骄而不泰。
- 14.6羿善射chưa giảng
南宫适问于孔子曰：羿善射，奡荡舟，俱不得其死然；禹稷躬稼，而有天下。夫子不答，南宫适出。子曰：君子哉若人！尚德哉若人！
- 14.7君子而不仁者有矣夫chưa giảng
子曰：君子而不仁者有矣夫，未有小人而仁者也。
- 14.24君子上达chưa giảng
子曰：君子上达，小人下达。
- 14.28君子思不出其位chưa giảng
曾子曰：君子思不出其位。
- 14.29君子耻其言而过其行chưa giảng
子曰：君子耻其言而过其行。
- 14.30君子道者三chưa giảng
子曰：君子道者三，我无能焉：仁者不忧，知者不惑，勇者不惧。子贡曰：夫子自道也。
- 14.45子路问君子chưa giảng
子路问君子。子曰：修己以敬。曰：如斯而已乎？曰：修己以安人。曰：如斯而已乎？曰：修己以安百姓。修己以安百姓，尧舜其犹病诸！
- 15.1卫灵公问陈于孔子chưa giảng
卫灵公问陈于孔子。孔子对曰：俎豆之事，则尝闻之矣；军旅之事，未之学也。明日遂行。在陈绝粮，从者病，莫能兴。子路愠见曰：君子亦有穷乎？子曰：君子固穷，小人穷斯滥矣。
- 15.6直哉史鱼chưa giảng
子曰：直哉史鱼！邦有道，如矢；邦无道，如矢。君子哉蘧伯玉！邦有道，则仕；邦无道，则可卷而怀之。
- 15.17君子义以为质chưa giảng
子曰：君子义以为质，礼以行之，孙以出之，信以成之。君子哉！
- 15.18君子病无能焉chưa giảng
子曰：君子病无能焉，不病人之不己知也。
- 15.19君子疾没世而名不称焉chưa giảng
子曰：君子疾没世而名不称焉。
- 15.20君子求诸己chưa giảng
子曰：君子求诸己，小人求诸人。
- 15.21君子矜而不争chưa giảng
子曰：君子矜而不争，群而不党。
- 15.22君子不以言举人chưa giảng
子曰：君子不以言举人，不以人废言。
- 15.31君子谋道不谋食chưa giảng
子曰：君子谋道不谋食。耕也，馁在其中矣；学也，禄在其中矣。君子忧道不忧贫。
- 15.33君子不可小知chưa giảng
子曰：君子不可小知，而可大受也；小人不可大受，而可小知也。
- 15.36君子贞而不谅chưa giảng
子曰：君子贞而不谅。
- 16.1季氏将伐颛臾chưa giảng
季氏将伐颛臾。冉有、季路见于孔子曰：季氏将有事于颛臾。孔子曰：求！无乃尔是过与？夫颛臾，昔者先王以为东蒙主，且在邦域之中矣，是社稷之臣也。何以伐为？冉有曰：夫子欲之，吾二臣者皆不欲也。孔子曰：求！周任有言曰：陈力就列，不能者止。危而不持，颠而不扶，则将焉用彼相矣？且尔言过矣。虎兕出于柙，龟玉毁于椟中，是谁之过与？冉有曰：今夫颛臾，固而近于费。今不取，后世必为子孙忧。孔子曰：求！君子疾夫舍曰欲之，而必为之辞。丘也闻有国有家者，不患寡而患不均，不患贫而患不安。盖均无贫，和无寡，安无倾。夫如是，故远人不服，则修文德以来之。既来之，则安之。今由与求也，相夫子，远人不服而不能来也；邦分崩离析而不能守也。而谋动干戈于邦内。吾恐季孙之忧，不在颛臾，而在萧墙之内也。
- 16.6侍于君子有三愆chưa giảng
孔子曰：侍于君子有三愆：言未及之而言谓之躁，言及之而不言谓之隐，未见颜色而言谓之瞽。
- 16.7君子有三戒chưa giảng
孔子曰：君子有三戒：少之时，血气未定，戒之在色；及其壮也，血气方刚，戒之在斗；及其老也，血气既衰，戒之在得。
- 16.8君子有三畏chưa giảng
孔子曰：君子有三畏：畏天命，畏大人，畏圣人之言。小人不知天命而不畏也，狎大人，侮圣人之言。
- 16.10君子有九思chưa giảng
孔子曰：君子有九思：视思明，听思聪，色思温，貌思恭，言思忠，事思敬，疑思问，忿思难，见得思义。
- 16.13子亦有异闻乎chưa giảng
陈亢问于伯鱼曰：子亦有异闻乎？对曰：未也。尝独立，鲤趋而过庭。曰：学诗乎？对曰：未也。不学诗，无以言。鲤退而学诗。他日又独立，鲤趋而过庭。曰：学礼乎？对曰：未也。不学礼，无以立。鲤退而学礼。闻斯二者。陈亢退而喜曰：问一得三，闻诗，闻礼，又闻君子之远其子也。
- 17.4子之武城chưa giảng
子之武城，闻弦歌之声。夫子莞尔而笑，曰：割鸡焉用牛刀？子游对曰：昔者偃也闻诸夫子曰：君子学道则爱人，小人学道则易使也。子曰：二三子！偃之言是也。前言戏之耳。
- 17.7佛肸召chưa giảng
佛肸召，子欲往。子路曰：昔者由也闻诸夫子曰：亲于其身为不善者，君子不入也。佛肸以中牟畔，子之往也，如之何！子曰：然。有是言也。不曰坚乎，磨而不磷；不曰白乎，涅而不缁。吾岂匏瓜也哉？焉能系而不食？
- 17.21宰我问chưa giảng
宰我问：三年之丧，期已久矣。君子三年不为礼，礼必坏；三年不为乐，乐必崩。旧谷既没，新谷既升，钻燧改火，期可已矣。子曰：食夫稻，衣夫锦，于女安乎？曰：安。女安则为之！夫君子之居丧，食旨不甘，闻乐不乐，居处不安，故不为也。今女安，则为之！宰我出。子曰：予之不仁也！子生三年，然后免于父母之怀。夫三年之丧，天下之通丧也。予也有三年之爱于其父母乎？
- 17.23君子尚勇乎chưa giảng
子路曰：君子尚勇乎？子曰：君子义以为上。君子有勇而无义为乱，小人有勇而无义为盗。
- 17.24君子亦有恶乎chưa giảng
子贡曰：君子亦有恶乎？子曰：有恶：恶称人之恶者，恶居下流而讪上者，恶勇而无礼者，恶果敢而窒者。曰：赐也亦有恶乎？恶徼以为知者，恶不孙以为勇者，恶讦以为直者。
- 18.7子路从而后chưa giảng
子路从而后，遇丈人，以杖荷蓧。子路问曰：子见夫子乎？丈人曰：四体不勤，五谷不分。孰为夫子？植其杖而芸。子路拱而立。止子路宿，杀鸡为黍而食之，见其二子焉。明日，子路行以告。子曰：隐者也。使子路反见之。至则行矣。子路曰：不仕无义。长幼之节，不可废也；君臣之义，如之何其废之？欲洁其身，而乱大伦。君子之仕也，行其义也。道之不行，已知之矣。
- 18.10君子不施其亲chưa giảng
周公谓鲁公曰：君子不施其亲。不使大臣怨乎不以。故旧无大故，则不弃也。无求备于一人。
- 19.3子夏之门人问交于子张chưa giảng
子夏之门人问交于子张。子张曰：子夏云何？对曰：子夏曰：可者与之，其不可者拒之。子张曰：异乎吾所闻：君子尊贤而容众，嘉善而矜不能。我之大贤与，于人何所不容？我之不贤与，人将拒我，如之何其拒人也？
- 19.4虽小道chưa giảng
子夏曰：虽小道，必有可观者焉；致远恐泥，是以君子不为也。
- 19.7百工居肆以成其事chưa giảng
子夏曰：百工居肆以成其事，君子学以致其道。
- 19.9君子有三变chưa giảng
子夏曰：君子有三变：望之俨然，即之也温，听其言也厉。
- 19.10君子信而后劳其民chưa giảng
子夏曰：君子信而后劳其民，未信则以为厉己也；信而后谏，未信则以为谤己也。
- 19.12子夏之门人小子chưa giảng
子游曰：子夏之门人小子，当洒扫、应对、进退，则可矣。抑末也，本之则无。如之何？子夏闻之曰：噫！言游过矣！君子之道，孰先传焉？孰后倦焉？譬诸草木，区以别矣。君子之道，焉可诬也？有始有卒者，其惟圣人乎！
- 19.20纣之不善chưa giảng
子贡曰：纣之不善，不如是之甚也。是以君子恶居下流，天下之恶皆归焉。
- 19.21君子之过也chưa giảng
子贡曰：君子之过也，如日月之食焉：过也，人皆见之；更也，人皆仰之。
- 19.25子为恭也chưa giảng
陈子禽谓子贡曰：子为恭也，仲尼岂贤于子乎？子贡曰：君子一言以为知，一言以为不知，言不可不慎也。夫子之不可及也，犹天之不可阶而升也。夫子之得邦家者，所谓立之斯立，道之斯行，绥之斯来，动之斯和。其生也荣，其死也哀，如之何其可及也。
- 20.2何如斯可以从政矣chưa giảng
子张问于孔子曰：何如斯可以从政矣？子曰：尊五美，屏四恶，斯可以从政矣。子张曰：何谓五美？子曰：君子惠而不费，劳而不怨，欲而不贪，泰而不骄，威而不猛。子张曰：何谓惠而不费？子曰：因民之所利而利之，斯不亦惠而不费乎？择可劳而劳之，又谁怨？欲仁而得仁，又焉贪？君子无众寡，无小大，无敢慢，斯不亦泰而不骄乎？君子正其衣冠，尊其瞻视，俨然人望而畏之，斯不亦威而不猛乎？子张曰：何谓四恶？子曰：不教而杀，谓之虐。不戒视成，谓之暴。慢令致期，谓之贼。犹之与人也，出纳之吝；谓之有司。
- 20.3不知命chưa giảng
子曰：不知命，无以为君子也。不知礼，无以立也。不知言，无以知人也。
